قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1660
تاريخ الفي ( فارسى )
سال ، در بغداد قصر حسنى حسن بن سهل را كه او به بوران ، دختر خود ، داده بود دار الخلافه ساخت و از سامره به بغداد انتقال نمود . و بعد از معتضد جميع خلفاى عباسيّه تا انقراض دولت ايشان در آن قصر مىبودند . غايتش هريكى بر آن عمارتها زياده مىكردند تا آنكه آن قصر در خوبى عمارت به جايى رسيد كه در آن وقت در تمامى دنيا عديل و نظير نداشت و لشكر مغول و تتار آن را خراب كردند « 1 » ، چنانچه عنقريب تفصيل آن خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى . و در اين سال ، شش بار در شهر اردبيل زلزله شد ، چنانچه تمامى عمارات آن شهر فرو ريخت الّا صد خانه . و صد هزار و پنجاه كس در آن زلزله هلاك شدند . و در رى و طبرستان تمامى آبها در زمين فرو ريخت ، چنانچه سه رطل آب به يك درم رسيد و به واسطهء آن قحطى عظيم واقع شد و خلقى بسيار از گرسنگى و تشنگى هلاك شدند . و در اين سال ، اسماعيل سامانى لشكر به تركستان كشيد و پسر پادشاه تركستان و خاتونش را با ده هزار كس اسير كرده به سمرقند آورد و چندان غنيمت به دست لشكريان اسماعيل افتاد كه در وقت قسمت هر سوارى را هزار درم رسيد و اسب و شتر و گوسفند در حساب نبود « 2 » . و از اعيان ملك در اين سال جعفر ، پسر معتضد ، در سامره وفات يافت و راشد ، مولاى موفّق كه حاكم دينور بود ، درگذشت و مسرور خادم كه از اكابر امرا بود نيز در اين سال وفات يافت « 3 » .
--> ( 1 ) . فتح بغداد روز يكشنبه چهارم صفر ششصد و پنجاه و شش هجرى به دست هلاكو خان اتّفاق افتاد . در اين روز با تسليم مستعصم ، سلسلهء عباسى بكلّى منقرض شد . ( 2 ) . منابع مهمّ تاريخى از اين لشكركشى به اختلاف سخن گفتهاند ، ولى همه در اين قول متّفقاند كه كليساى نسطورى شهر طراز تركستان به دستور اسماعيل سامانى بكلّى خراب شد و به جاى آن مسجد جامع بنا گرديد ( تاريخ بخارا ، ص 118 ) و نام پادشاه تركستان در مروج الذّهب طنكش آمده است . ( 3 ) . محمّد بن اسماعيل بن يوسف ترمذى ، احمد بن سيّار بن ايّوب فقيه مروزى ، و ابو جعفر احمد بن عمران فقيه حنفى نيز در اين سال درگذشتند .